Schuldgevoel en schaamte in verslaving: stop de cyclus

Wat is de schaamtecirkel van verslaving?

De schaamtecirkel van verslaving is een terugkerend patroon waarbij gevoelens van schaamte en verslavend gedrag elkaar versterken en in stand houden. Dit proces begint vaak met het ervaren van intense schaamte of vernedering, die voortkomt uit het zien van eigen acties als immoreel of onaanvaardbaar.

Om deze pijnlijke emoties niet te hoeven voelen, gaan verslaafden tot grote lengtes om hun activiteiten te verbergen, wat hen ertoe aanzet zich te isoleren en afstand te nemen van sociale situaties. Deze isolatie versterkt het gevoel van disconnectie met hun ware identiteit en emoties, waardoor een trigger ontstaat voor nieuwe herinneringen of situaties die de schaamte opnieuw aanwakkeren.

De schaamtecirkel werkt door deze cyclus van schaamtegevoelens en verslavend gedrag te laten voortduren. Verslaafden kunnen bijvoorbeeld naar substanties grijpen of handelingen zoals het kijken van pornografie verrichten als manier om met de schaamte om te gaan of deze te verdoven. Dit gedrag leidt echter vaak tot nog meer schaamtevolle situaties, waardoor de cyclus zichzelf in stand houdt.

Het is cruciaal om te begrijpen dat schaamte een krachtige emotie is die een sleutelrol speelt in de ontwikkeling en instandhouding van verslaving. Het doorbreken van deze diep ingewortelde cyclus vereist het aanleren van nieuwe copingmechanismen en het herstellen van de connectie met de eigen identiteit en emoties. Dit benadrukt hoe essentieel het is voor verslaafden om hulp te zoeken en steun te vinden bij het overwinnen van verslaving en het voorkomen van de voortzetting van de schaamtecirkel.

Voelen verslaafden spijt?

Spijt is een diep gevoel van berouw en schuld over iets wat gedaan of nagelaten is, vaak gepaard gaande met de wens om het verleden te veranderen en betere keuzes te maken. Verslaafden ervaren vaak intense spijt, vooral als hun verslavende gedragingen negatieve gevolgen hebben voor henzelf en hun geliefden. Deze gevoelens kunnen variëren in intensiteit en worden beïnvloed door verschillende factoren, waaronder de aard van hun verslaving, de mate van bewustzijn over de schade die ze veroorzaken, en hun persoonlijke waarden en overtuigingen.

Verslaving leidt vaak tot gedrag dat in strijd is met iemands kernwaarden, wat gevoelens van schuld en schaamte versterkt. Deze emotionele staten kunnen zowel een negatieve als een positieve rol spelen in het herstelproces. Aan de ene kant kunnen ze bijdragen aan een vicieuze cirkel van verslaving, waarbij de persoon stoffen of gedragingen gebruikt om te proberen met deze gevoelens om te gaan, wat de situatie verergert. Aan de andere kant kan spijt dienen als een krachtige motivator voor verandering, door de verslaafde te motiveren om steun te zoeken en actief te werken aan herstel om verdere schade te voorkomen.

Het ervaren van spijt kan ook een sleutelrol spelen in het maken van positieve veranderingen en het herstellen van relaties die beschadigd zijn door verslavende gedragingen. Het erkennen en goed omgaan met deze gevoelens kan helpen bij het opbouwen van een beter zelfbeeld en het verhogen van de motivatie om niet terug te vallen in oude patronen.

Echter, wanneer spijt niet op de juiste manier wordt aangepakt, kan het leiden tot overweldigende gevoelens van waardeloosheid en hopeloosheid, wat het risico op terugval kan verhogen. Daarom is het belangrijk dat verslaafden toegang hebben tot de juiste ondersteuning en middelen om deze gevoelens op een gezonde manier te verwerken en te leren hoe ze positieve veranderingen kunnen maken in hun leven.

Waarom is er nog steeds schuldgevoel en schaamte in herstel van verslaving?

Er is nog steeds schuld en schaamte, zelfs in herstel van verslaving, om meerdere redenen waarvan de belangrijkste 9 hieronder staan.

• Interne verinnerlijking van negatieve gevoelens: Mensen met een verslaving hebben vaak schuld en schaamte diep geïnternaliseerd, als gevolg van hun acties tijdens de verslaving. Deze gevoelens zijn moeilijk te overwinnen en vereisen actieve confrontatie en verwerking.
• Angst voor oordeel: Het stigma rondom verslaving maakt dat individuen vrezen beoordeeld te worden. Deze angst versterkt gevoelens van schuld en schaamte, waardoor herstel bemoeilijkt wordt.
• Schade aan geliefden: Verslaving leidt vaak tot het kwetsen van dierbaren, hetgeen sterke gevoelens van spijt en schuld veroorzaakt. Het herstellen van deze relaties is een lang proces dat confrontatie met deze gevoelens vereist.
• Schending van persoonlijke waarden: Verslavend gedrag staat vaak haaks op iemands kernwaarden en morele overtuigingen, wat leidt tot een intern conflict en het gevoel fundamenteel fout te zijn.
• Moeite met zelfvergeving: Het proces van vergeving, vooral zelfvergeving, is uitdagend. Het vereist het erkennen van fouten en het loslaten van zelfverwijt, wat essentieel is voor herstel.
• Bijdrage aan mentale gezondheidsproblemen: Verslaving en de bijbehorende symptomen kunnen bestaande mentale gezondheidsproblemen verergeren, waardoor een vicieuze cirkel van schuld en schaamte ontstaat.
• Sociale stigma en oordeel: De maatschappelijke veroordeling van verslaving houdt het gevoel van schuld en schaamte in stand, waardoor mensen in herstel zich geïsoleerd kunnen voelen.
• Diepgewortelde gewoonten: Verslaving creëert diepgewortelde gewoonten en gedragingen die moeilijk te doorbreken zijn. Het proces van het veranderen van deze gewoonten brengt vaak gevoelens van schuld en schaamte met zich mee.
• Noodzaak van ondersteuning: Volledig herstel vereist vaak ondersteuning van buitenaf, zoals therapie of steungroepen, om effectief om te gaan met schuld en schaamte en deze gevoelens te overwinnen.

Welke erge gevoelens ervaar je wanneer je terugvalt?

Wanneer je terugvalt of terugkeert naar verslavende gedragingen na een periode van soberheid, ervaar je vaak heftige en negatieve gevoelens. Deze gevoelens kunnen zowel mentaal als emotioneel overweldigend zijn en hebben vaak een diepgaande impact op je herstelproces. Hieronder volgt een lijst met de 9 meest voorkomende gevoelens die kunnen optreden bij een terugval.

• Teleurstelling: Je voelt je diep teleurgesteld in jezelf omdat je niet hebt kunnen vasthouden aan je soberheid. Deze teleurstelling kan leiden tot strenge zelfkritiek.
• Schaamte: Schaamte is een van de meest intense gevoelens die je kunt ervaren, waarbij je je diep beschaamd voelt over je acties en de keuzes die tot de terugval hebben geleid.
• Schuldgevoel: Het gevoel dat je iets verkeerds hebt gedaan of iemand pijn hebt gedaan door je terugval, kan leiden tot diepe gevoelens van schuld.
• Angst: Angst voor de gevolgen van je terugval, zowel op persoonlijk als op relationeel vlak, kan overweldigend zijn. Je kunt ook angst ervaren voor de toekomst en of je wel in staat bent om weer sober te worden.
• Woede: Woede op jezelf of op de situatie die mogelijk heeft bijgedragen aan je terugval. Deze woede kan destructief zijn als deze niet op een gezonde manier wordt geuit.
• Verdriet: Een diep gevoel van verdriet over het verlies van je soberheid en de impact die dit heeft op je leven en je dierbaren.
• Verwarring: Terugvallen kan leiden tot verwarring over je identiteit en je doelen, vooral als je dacht dat je de controle over je verslaving had.
• Lage zelfwaardering: Het gevoel van falen kan je zelfbeeld aantasten, waardoor je zelfwaardering aanzienlijk daalt.
• Eenzaamheid: Je kunt je geïsoleerd voelen van anderen, vooral als je je schaamt om over je terugval te praten of als je denkt dat anderen je niet zullen begrijpen of steunen.

Het is cruciaal om te erkennen dat deze gevoelens normaal zijn en deel uitmaken van het herstelproces. Het is belangrijk om compassie en begrip voor jezelf te hebben en professionele hulp of steun van dierbaren te zoeken om door deze moeilijke tijd heen te komen.

Hoe overwin je de schaamte en het schuldgevoel van verslaving?

Om de schaamte en het schuldgevoel van verslaving te overwinnen zijn de 9 stappen het meest belangrijk.

• Acceptatie en toewijdingstherapie (ACT): Volgens Luoma, Kohlenberg, Hayes, & Fletcher (2012) helpt ACT effectief bij het verminderen van schaamte in gevallen van verslaving. Het verbetert de behandelaanwezigheid en vermindert het gebruik van middelen door acceptatie van gevoelens en toewijding aan persoonlijke waarden.
• Herkennen dat fouten niet de persoon definiëren: Leer dat acties uit het verleden niet bepalen wie iemand is. Dit helpt bij het opbouwen van een nieuw zelfbeeld dat niet gebaseerd is op schuldgevoelens.
• Vergeving oefenen: Zowel zichzelf vergeven voor de gemaakte fouten als anderen vergeven die mogelijk hebben bijgedragen aan het pad naar verslaving, kan bevrijdend werken.
• Ondersteunend netwerk opbouwen: Omring jezelf met mensen die steun bieden en positieve invloed hebben. Vermijd toxische relaties die het gevoel van schuld of schaamte kunnen versterken.
• Actief goedmaken: Het actief zoeken naar manieren om fouten uit het verleden goed te maken, kan helpen bij het overwinnen van schuldgevoelens en het herstellen van relaties.
• Therapie zoeken: Professionele hulp kan essentieel zijn bij het adresseren van de diepere oorzaken van verslaving en bijbehorende gevoelens van schaamte en schuld.
• Cognitieve technieken toepassen: Leer negatieve gedachten te identificeren en uit te dagen om de kracht van schaamtevolle gevoelens te verminderen.
• Positieve zelfpraat en visualisatie: Oefen met het visualiseren van een zelfbeeld dat waardigheid en groei omarmt, en versterk dit met positieve zelfpraat.
• Bewust loslaten van schuldgevoelens: Erken dat excessieve schuldgevoelens herstel kunnen ondermijnen en oefen met het bewust loslaten van deze gevoelens.

Door deze strategieën te volgen en actief te werken aan persoonlijke groei, kunnen individuen beginnen met het overwinnen van de schaamte en schuld die vaak gepaard gaan met verslaving.

Is schaamte een groot deel van de verslavingscyclus?

Ja, schaamte speelt een significante en voortdurende rol in de verslavingscyclus. Schaamte en schuldgevoelens kunnen zowel destructief als constructief zijn voor herstel, afhankelijk van hoe ze worden beheerd en hoe individuen hun eigen handelingsvermogen zien, zoals beschreven door Snoek, A., McGeer, V., Brandenburg, D., & Kennett, J. (2021) in “Managing shame and guilt in addiction: A pathway to recovery.”

Deze emoties zijn vaak het beginpunt van de verslavingscyclus. Individuen ervaren schaamte als een diepe negatieve evaluatie van zichzelf, wat kan leiden tot pogingen om deze gevoelens te onderdrukken of te ontsnappen via middelengebruik.

Is schaamte hetzelfde als spijt voelen voor drugsgebruik?

Nee, schaamte en spijt zijn verschillende emoties als het gaat om drugsgebruik en verslaving.

Schaamte wordt vaak omschreven als een pijnlijk gevoel veroorzaakt door het besef iets verkeerds gedaan te hebben, wat leidt tot een gevoel van waardeloosheid. Dit gevoel is meestal gericht op de persoon zelf, waardoor iemand zich inherent fout of inferieur voelt. Het is een algemeen gevoel dat voortkomt uit de overtuiging dat men onwaardig is of de schuld verdient.

Spijt daarentegen is meer gelokaliseerd en specifiek, gericht op bepaalde acties of beslissingen. Het is het gevoel dat men wenst dat een keuze in het verleden anders was gemaakt, vaak gepaard gaand met een gevoel van schuld of berouw over de gevolgen van die acties.

Schaamte en spijt worden vaak nauw met elkaar verbonden, maar het belangrijkste onderscheid is dat schaamte invloed heeft op iemands kernidentiteit, terwijl spijt zich richt op specifieke daden of beslissingen. Dit onderscheid is cruciaal in de context van drugsgebruik en verslaving, waar schaamte kan leiden tot een voortdurende cyclus van gebruik om de pijnlijke gevoelens te ontvluchten, terwijl spijt kan aanzetten tot verandering of het zoeken van hulp.

Waarom voel ik me schuldig wanneer ik drink?

Je voelt je schuldig wanneer je drinkt, voornamelijk omdat alcohol controleverlies veroorzaakt, wat leidt tot gedragingen waar je later spijt van krijgt. Dit omvat roekeloos rijden, riskante seksuele handelingen en het verwaarlozen van verantwoordelijkheden.

Alcohol verlaagt remmingen, waardoor de kans op schadelijke acties toeneemt. Overmatig drinken wekt ook zorgen op bij vrienden en familie, waardoor je je een last voelt. Het breken van beloftes en het niet nakomen van verplichtingen versterken dit gevoel van schuld.

Is schaamte een van de triggers voor verslaving?

Ja, schaamte is een belangrijke trigger voor verslaving. Onderzoek toont aan dat schaamtegevoelens, die voortkomen uit het gevoel fundamenteel gebrekkig of onwaardig te zijn, een significante rol spelen bij het initiëren en in stand houden van verslavingsgedrag. Mensen beginnen vaak met het gebruik van substanties als een manier om pijnlijke gevoelens en de angst voor oordeel te verdoven. Alcohol en drugs bieden een tijdelijke ontsnapping aan deze intense emoties, maar creëren tegelijkertijd een vicieuze cirkel van verslaving.

In essentie is schaamte een krachtige en destructieve trigger die de verslaving in stand houdt door individuen aan te zetten tot het gebruik van substanties als manier om te ontsnappen aan de pijnlijke gevoelens van onwaardigheid en falen.